Wanneer heb je voor het laatst met een vriend gepraat over iets dat er echt toe deed, niet over voetbal, werk of het weer? Bij veel mannen ligt het antwoord verder terug dan ze zelf willen toegeven. Onderzoekers spreken inmiddels van een vriendschapsrecessie: een gestage afname van het aantal hechte vriendschappen dat mannen hebben, en de cijfers erachter zijn hard.
Het aantal mannen zonder hechte vriend is vervijfvoudigd
Amerikaans onderzoek van het Survey Center on American Life laat een duidelijke trend zien. In 1990 had 55 procent van de mannen minstens zes hechte vrienden, nu is dat nog maar 27 procent. Het aandeel mannen zonder één hechte vriendschap steeg in dezelfde periode van 3 naar 15 procent, een vervijfvoudiging. Nederland scoort niet fundamenteel anders. Cijfers van het landelijk actieprogramma tegen eenzaamheid laten zien dat mannen hier al voor het derde jaar op rij vaker sociaal eenzaam zijn dan vrouwen, ook al voelen vrouwen zich vaker emotioneel eenzaam. Een actueel overzicht van die cijfers staat bij Één tegen eenzaamheid. Wie het hele fenomeen wil naslaan, vindt op Wikipedia een goed onderbouwd overzicht van het onderzoek dat achter de term zit.
Waarom mannenvriendschappen zo makkelijk verdampen
Het probleem zit niet in de wil, maar in de structuur. Vriendschappen tussen mannen zijn vaak wat onderzoekers schouder-aan-schoudervriendschappen noemen: je bouwt een band op terwijl je samen iets doet, sporten, gamen, een biertje bij de wedstrijd, zonder dat je er expliciet over praat. Zolang de gelegenheid blijft bestaan, dezelfde klas, hetzelfde elftal, dezelfde werkvloer, werkt dat prima. Verdwijnt die gelegenheid door een nieuwe baan, een verhuizing of kinderen, dan verdwijnt de vriendschap er vaak automatisch mee, omdat er nooit een gewoonte is opgebouwd om elkaar zonder aanleiding op te zoeken. Vrouwen bouwen gemiddeld vaker vriendschappen die op het gesprek zelf draaien, en die overleven een verhuizing wel.
Wat eenzaamheid met je lijf doet
Dit raakt niet alleen je humeur, het raakt je gezondheid. Chronische eenzaamheid wordt in gezondheidsonderzoek in hetzelfde rijtje geplaatst als roken of overgewicht, met meetbare gevolgen voor bloeddruk, immuunsysteem en het risico op dementie. Dat sluit aan bij wat we al weten over stress: stress die zich opstapelt zonder uitlaatklep vertaalt zich bij mannen vaak letterlijk naar meer buikvet en een hogere cortisolspiegel. Een paar hechte vrienden werkt als buffer daartegen. Mannen met een klein maar stevig netwerk slapen beter, herstellen sneller van stress en lopen aantoonbaar minder risico op een depressie.
Je partner is geen vervanging voor een vriendengroep
Veel mannen lossen het gebrek aan vrienden onbewust op door alles bij hun partner neer te leggen, het enige aanspreekpunt voor twijfels, frustraties en een dieper gesprek. Therapeuten noemen dat inmiddels mankeeping: het fenomeen waarbij een partner de emotionele huishouding van een man erbij doet omdat er verder niemand anders is. Dat werkt, tot het niet meer werkt. Bij een scheiding of het overlijden van een partner blijkt pas hoe smal het sociale fundament eigenlijk was. Mannen ervaren na een breuk vaker en heviger eenzaamheid dan vrouwen, precies omdat er geen tweede laag vriendschappen overblijft om op terug te vallen.
Dit is hoe je het patroon breekt
De oplossing zit niet in een nieuwe vriendengroep zoeken, maar in het onderhouden van de vrienden die je al hebt. Plan een vaste afspraak, elke maand hetzelfde restaurant of dezelfde avond hardlopen, zodat je niet steeds opnieuw hoeft te onderhandelen over een datum. Kies voor één-op-één in plaats van met de hele groep. In een groep van acht blijft het gesprek al snel oppervlakkig, terwijl je op een terras met één vriend wel tot de kern komt. En vraag gewoon eens hoe het echt met iemand gaat, ook als je normaal alleen over werk of sport praat. Wie moeite heeft om daar de juiste woorden voor te vinden, heeft vaak ook baat bij een paar simpele oefeningen om zelfverzekerder te worden, want een groot deel van waarom mannen dit soort gesprekken vermijden is pure onzekerheid over hoe je begint. Hetzelfde geldt voor mentale conditie in bredere zin: net zoals je fysiek traint, kun je ook je brein trainen als een spier om beter om te gaan met de sociale kant van het leven. Het kost een paar berichten en een avond per maand. De rekening die je betaalt als je dat niet doet, in gezondheid en eenzaamheid, ligt een stuk hoger.